Marafullas

Había unha vez un galiñeiro nunha casoupa da montaña onde as jumarreiras durmían cun marafullas e dúas jumarreiras do noco. O dono das jumarreiras era un zoina moi moi vello e afeccionado ó morapio, tanto que nin tan sequera baixaba a dar misa á capela cando se fartaba de chumar. Mentras tanto os animáis levaban unha vida tranquila porque sempre tiñan a porta aberta e podían entrar e sair cando lles petase. De darlles de comer encargábase a filla dun carilla do zoina, unha morrona loiriña e que sempre lles traía os animáis auga, picón e verdura pra que non finasen coa larica. A cativa chegaba cada amencer e pasaba un bó anaco aquelándolle-los niños á jumarreiras, apañando os ovos e limpándolles o galiñeiro. O marafullas era moi moi amigo da morrona e sempre que ela se achegaba, el rubía ós caixóns das poñedoras pra que ela o collese con agarimo e o apartase, enredaba un anaco no medio dos seus pés e logo apartaballe pra que non o pisase. Cando a cativa remataba erguíao no colo e acaiñábao un anaquiño mentras as jumarreiras e as do noco rebulían darredor dos grans de millo que ela lles traía no peto. Nunha mañá de inverno a cativa non puido traerlles millo, pois non se lembrara de debullalo, no canto diso colleu mouga de broa. Botóulle-la no chan e as jumarreiras escomenzaron a rebulir esparexendo frangullas por todo o cubil. Un fuciño e gris apareceu por antre dous niños e unhas gadoupas pequerrechas deron boa conta dunha desas frangullas. A rapaza ergueu unha das caixas e viu unha xalricana que se agochaba nun buraquiño da parede. Saiu do galiñeiro e deu a volta correndiño pra ver se o buraco chegaba ó lado de fóra ... pero non tivo sorte, ¿a onde chegaría xa a xalricana?

A nené

Trinta días con trinta noites

Ese foi xusto o tempo que pasou dende a mata do san Martiño. Rezaban os derradeiros días do outono máis xa chegara o frío. A neve cobría os tellados e a lareira quedaba prendida día e noite, pra cando os cativos espertasen pra ires á escola non tremesen co frío.

O avó entraba e saía da cociña do forno de cando en cando cun brazado de leña e logo de votarlle-la ó lume voltaba saír camiño da cociña.

-Que ben estades ahí enrriba, non sabedes que frío está o chan.

-Sintocho cubano pero heche o que ten ser un traste grande e pesado, estes andeis non rexerían co teu peso- A sorna da leiteira e os risos do ferro anoxaron ó baúl.

-Burro grande ande ou non ande.

-Un día estiven tentada -recitoulle a caldeireta- en casar cun home alto, e agora teño na casa o pendón do jueves santo. Ti non vés que por onde eu paso ti non cabes.

-Sí pero en min cabe o moito e mailo pouco.

-Xa abondou- berroulles o cribo- acó pendurado cunha dándolle á lingua ó carón e o outro a rifarlle dende abaixo tendesme tolo. Rematade xa esta parvada de rifa. Todos sabemos ditos e non por iso nos poñemos con eles sen máis.

-Can que ladra ... Ti non ves cribo que canto máis te queixes peor cho vai facer a do leite.

-Non me toques que me lixas, díxolle o pote ó caldeiro. Ti que falarás ferro, se és coma ela. Non tedes remedio.

-Foi falar de merda o máis cagado.- Espetoulle ela.

-Pensa o ladrón que todos son da súa condición, a min non me compares que ben caladiño que estou aturándovos as vosas lerias.

-Miña sogra aforradora, do que non pode jastare, inda ten un unto enteiro, dun porco que ha de matare. Se non falas é porque non vai contigo e non tés nada que dicir.

-Boca ladra, que non das puntada sen fío.

-O que non sabe é coma o que non vé, e se non sabes de que falamos ficas calado.

-A inorancia é un grado moi oculto, que non se vé, pero se nota.-todos ficaron calados, a sentencia do xerro foi definitiva pra remata-la discursión.-E que me tende-la cabeza rota. Silencio ¡¡¡XA!!!

-Gracias xerro, ata eu me estaba anoxando, xa parecen dous irmáns da castela que coñecín no servicio.

-Vaites, ¿agora tamén nos vas mandar calar tí tamboril?

-Eu non caldeireta, pero recoñece que rifabades sen xeito.

-Contanos ló se acaso eses irmáns casteláns dos que falas sí rifaban con xeito.

-Eses irmáns dos que falaba comezaron a rifar cando morreu o seu pai. O vello deixara as partillas sen facer, e claro, a avaricia escacha o saco.

-Jajajajajaja-a gargallada do da roupa sorprendeuno-Ti tamén con refráns tamborileiro. Jajaja.

-De certo. O que lles ocorreu ós casteláns foi que os dous querían toda a herdanza pra sí. Estaban os dous solteiros e ningún se conformaba con quedar coas leiras, ou coa mellora. E quen moito abarca pouco apreta. Pouco e pouco tódo-los veciños foron tomando parte na liorta. Un día o maior mandaba ó veciño de baixo a falar co irmán pequeno, outro día o pequeno dicíalle á súa madriña que falase co seu irmán maior e o fixese entrar en razón. Así estiveron meses, ningún tío ou tía e ningún veciño era quen de atopar unha solución.

Un domingo ó mediodía atopáronse na taberna ó saires da misa. E cando xa levaban dúas chiquitas escomenzaron a rifar de novo. Ninguén ousaba dicir nada, entre pais e irmáns que ninguén meta as mans, reza o refrán.

Dun curruncho da taberna saiu unha gargallada, viráronse todos cara a lareira e viron que aló estaba Antón, un corentón panxoco, solteiro e bebedor ríndose a escachar daquela liorta.

-Seica che parece gracioso o que nós discutimos. Igual se che tronzo os peteiros che fai menos gracia.

-E que a solución é ben fácil.

-Iso é o que tí cres. Como non falas do teu ... Vai durmi-la e non molestes máis.

-Mira que sodes burros, a pegar coma dous quiricos.

-Pois igual os quiricos che dan unha tunda e xa non rís tanto.

-Se queredes douvo-la solución.

-A ver, espilido, que és ti moi espilido. ¿Cal é esa solución?

-Fai ti dúas partillas, e dalle a escoller unha ó teu irmán. Pola conta que che ten faralas iguais porque se fas unha maior cá outra sabes que vas quedar sen ela.

Os irmáns escoitaron o que o panxoco lles dicía e non tiveron máis ca darlle a razón e remataron así cunha rifa que os ía levar a non falarse entre eles.

Neve

Hoxe, un do nadal a neve cobre Galicia.

-Mamá,¿ quen foi o que me quitou a neve daquí?

-Eu non fun, pero non podes poñe-la neve onda a cociña que o calor derrétecha.

-E que fóra vai moito frío. E a cativa con cinco aniños non se daba conta de que, onde ela pousaba a neve, diante da leñeira había unha pociña de auga; e seguía a traer neve prá cociña.